Noors succes met e-auto frustreert de bus (interview in Trouw)

Voor een uitgebreid artikel over elektrisch vervoer in Noorwegen werd ik geïnterviewd door Trouw vanuit mijn rol als bestuurslid bij Vereniging DOET. Het volledig artikel is eveneens beschikbaar via de website van Trouw.

Noors succes met e-auto frustreert de bus

Loeka Oostra − 19/05/15
© Eric Fokke. De luxe en de fiscale voordelen van de geheel elektrische Tesla trekken in Noorwegen veel kijkers en kopers.

Noorwegen legt de elektrische automobilist in de watten. Hij geniet van fiscale voordelen, gratis parkeren én toegang tot de vrije busbaan. Maar het zijn er inmiddels zoveel dat daar file dreigt.

85 procent van het verkeer op de busbaan tijdens spitsuur in Oslo bestaat uit elektrische auto’s

Iedere dag rijdt de 59-jarige Odd Goderstad naar zijn werk in Oslo, maar zelden staat hij in de file. Met zijn Tesla Model S85 zoeft hij samen met andere bestuurders van elektrische auto’s tussen de bussen op de busbaan. Daarop mogen in Noorwegen ook elektrische auto’s rijden. “Het kost me zo een half uur minder om op m’n werk te komen.”

Het is slechts een van de vele voordelen die Goderstad en de andere 51.742 Noorse bezitters van een elektrische auto in hun land genieten. Om milieudoelstellingen te halen stelde Noorwegen begin jaren negentig fiscale voordelen in. Zo rijden elektrische auto’s gratis over tolwegen, hoeven ze ook niet te betalen voor een parkeerplaats of het gebruik van een van de 6000 oplaadpalen én mogen ze gratis mee op de veerpont.

Toch is het allergrootste voordeel de vrijstelling van de torenhoge belastingen bij de aanschaf van een auto. In het Scandinavische land is dat zo’n 25 procent. Zo kan het gebeuren dat een elektrische Nissan Leaf in Noorwegen 31.650 euro kost, ongeveer hetzelfde als een Volkswagen Golf. Niet gek dus dat het land met 5,1 miljoen inwoners inmiddels de meeste elektrische auto’s per hoofd van de bevolking telt en Oslo zich hoofdstad van elektrisch rijden mag noemen.

Nederlandse export
Al die voordelen zijn niet alleen voor de Noren gunstig; ook de Nederlandse export pikt een graantje mee. Ondanks het grootgebruik produceert Noorwegen zelf nauwelijks auto’s: slechts 4 procent van het elektrische wagenpark komt uit het land zelf, de rest wordt geïmporteerd. Het Europese assemblage- en distributiecentrum van de Amerikaanse producent Tesla, met een aandeel van 17 procent van de Noorse elektrische markt, staat in Tilburg.

Uit cijfers van Tesla blijkt dat ongeveer 5 procent van de totale productie naar Noorwegen gaat. De zaken lijken zo goed te gaan dat het bedrijf binnenkort de deuren van een tweede assemblagefabriek in Tilburg opent, naast de eerste van bijna 19.000 vierkante meter. Maar terwijl de handel floreert, is er een grote kans dat de Noorse politiek de invoer van elektrische auto’s weldra zal afremmen.

Tegelijk met het stijgende succes rijst namelijk de vraag hoe lang dit nog door kan gaan. Buschauffeurs in Oslo klagen over de hoeveelheid verkeer op de busbaan tijdens spitsuur. “Het is een enorm probleem,” zegt Erik Haugstad, een buschauffeur uit de Noorse hoofdstad tegen de Amerikaanse nieuwssite Business Insider. “Ik wil mijn passagiers snel vervoeren, maar dat gaat niet met al die elektrische auto’s op de busbaan.” Haugstad lijkt niet te overdrijven. In augustus 2014 voerde de Noorse Rijkswaterstaat een proef uit: 85 procent van het verkeer op de busbaan tijdens spitsuur in Oslo bestaat uit elektrische auto’s.

© Eric Fokke.

Als het aantal elektrische auto’s afneemt, wordt het halen van de milieudoelstelling knap lastig

Keuze

Het is niet het enige probleem. Volgens een schatting van de minister van financiën Siv Jensen slaan de ontheffingen een gat van 4 miljard Noorse kronen, zo’n 500 miljoen euro, in de staatskas. In 2012 werd een deadline gesteld: begin 2018 zouden de fiscale voordelen vervallen. De enige manier waarop de geldkraan eerder dichtgedraaid zou worden was de verkoop van de 50.000ste elektrische auto. Die vond op 20 april van dit jaar plaats, toen een zwarte Tesla model S bijna drie jaar voor het ultimatum verkocht werd in het havenplaatsje Drammen Havn.De liberale Jensen staat nu voor een keuze. Aan de ene kant het enorme bedrag aan belasting dat Noorwegen misloopt, aan de andere kant de milieudoelstellingen. Alle voordelen werden ingesteld om het broeikaseffect af te remmen: in 2030 wil Noorwegen naar een vermindering van 40 procent ten opzichte van 1990. Omdat bijna honderd procent van de stroom voor de auto’s groen is, zijn de elektrische auto’s een belangrijke factor bij dit doel.Ook de CO2-uitstoot van de gemiddelde auto moet omlaag. In 2020 moet die 85 gram bedragen, zo’n 10 gram onder het Europese gemiddelde. “De volledig elektrische auto’s stoten helemaal geen CO2 uit”, vertelt Harm-Jan Idema van DOET, de Nederlandse branchevereniging voor elektrisch rijden. Als het aantal elektrische auto’s afneemt, wordt het halen van de milieudoelstelling knap lastig. “De voordelen van elektrisch rijden zijn de sleutel tot succes.”

Walhalla
Vorig jaar bezocht Idema Noorwegen om te kijken naar het ‘walhalla’ van zijn sector. “In een presentatie werd mij toen verteld dat de maatregelen inderdaad langzaam afgebouwd zullen worden. Als eerste verdwijnt de toegang tot de busbaan, als laatst de vrijstelling van btw. Maar uiteindelijk zal het allemaal verdwijnen, al weet niemand op welke termijn.” Het sluit aan bij de woorden die premier Erna Solberg door de Noorse krant VG liet optekenen: “Ik verzeker de Noorse bevolking dat bepaalde fiscale voordelen voorlopig blijven bestaan voor elektrische rijders.”

Het is een belangrijke belofte voor de Noorse bestuurders, die in een onderzoek van branchevereniging Norsk Elbilforening aangaven dat 48 procent van de elektronische weggebruikers de auto heeft aangeschaft vanwege de financiële voordelen. Slechts 27 procent deed dit om duurzame redenen. Goderstad erkent bij de eerste groep te horen. “Toen ik in een Alfa Romeo reed was ik maandelijks zo’n 415 euro kwijt aan benzine. Nu is dat iets meer dan 100 euro aan elektriciteit.” Hij ziet het somber in. “Als deze maatregelen verdwijnen, zal de markt gegarandeerd in elkaar klappen.”

De hogere verkoopcijfers waren volgens critici voor een deel te danken aan Noren die nog fiscaal willen profiteren

Met zo’n vaart ziet Idema het niet gaan, maar ook hij waarschuwt voor de gevolgen. “De verkoop zal achteruit gaan en Tesla zal een van haar grootste markten voor een deel kwijtraken.” Ook een van de maatregelen waarvan Tesla optimaal profiteert staat op de tocht. Noorwegen berekent de importbelasting op basis van de CO2-uitstoot en milieubelasting van een auto. Elektrische auto’s worden hierbij dus minimaal belast. “Dat zou betekenen dat de markt van een walhalla in een ‘gewone’ elektrische markt verandert,” aldus Idema.

Frankrijk volgt
De voorspelling van Idema wordt ondersteund door de kwartaalcijfers die Tesla begin april bekend maakte. Het bedrijf verraste weliswaar met 10.030 verkochte auto’s in plaats van de beoogde 9500, maar boekte een magere winst van minder dan twee procent. De hogere verkoopcijfers waren volgens critici voor een deel te danken aan Noren die nog fiscaal willen profiteren.

Toch zal de klap voor Tesla vooral op de korte termijn komen volgens Idema. “Terwijl ze Noorwegen verliezen, komen er in andere Europese landen juist voordelen op. In Frankrijk worden vanaf dit jaar subsidies verstrekt. Het zal voorlopig nog geen storm lopen zoals in Noorwegen, maar het is een begin.” Hij hoopt dat de plannen van Tesla om de elektrische auto’s goedkoper te produceren snel werkelijkheid worden. “Met een lichtere accu is dat hopelijk mogelijk. Daar winnen alle partijen mee – Nederland niet in de laatste plaats.”

Fiscale voordelen in Nederland

In 2020 wil de Nederlandse overheid 200.000 stekkerauto’s in het land hebben. Aangezien de auto’s in vergelijking met voertuigen op fossiele brandstof nog steeds erg duur zijn, kent ook Nederland fiscale voordelen om de verkoop te stimuleren. De particuliere bestuurder betaalt in ieder geval tot 2018 geen BPM en is vrijgesteld van wegenbelasting. Daarnaast is hij met de kosten van brandstof zo’n 40 procent goedkoper uit dan een auto die op fossiele brandstof rijdt.

De zakelijke rijder wordt nog meer gespaard. De aanschaf van een elektrische auto kan als milieuvriendelijke investering aangemerkt worden, waardoor hij voor 36 procent aftrekbaar is van de winst. Tot begin dit jaar kreeg een ondernemer soms meer dan de helft korting op zijn auto.

Sinds januari zijn verschillende vrijstellingen komen te vervallen, onder andere die van fiscale bijtelling op het elektrische voertuig. Die is nu voor elektrisch rijden opgehoogd tot 4 procent. Een bestuurder van een hybride betaalt 7 procent: allebei een stuk lager dan conventionele auto’s, waar je 14 tot 25 procent van de catalogusprijs betaalt.

Sommige gemeentes kennen bovenop de landelijke voordelen nog hun eigen fiscale meevallers. Zo steunt de gemeente Amsterdam iedere aankoop van een elektrische auto met 5000 euro. In de gemeente Rotterdam is dat 4000 euro, en wie zijn oude auto op fossiele brandstof inlevert, krijgt daar een slooppremie van 2500 euro voor.